Hukuki Güvenlik İlkesi Bağlamında Yargısal Yorum Serbestisi
- JurisNote
- 5 Oca
- 2 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 11 May
Maddi Vakıaların Özeti ve Uyuşmazlığın Gelişimi
Anayasa Mahkemesi’nin (“AYM”) incelemesine konu olan başvuruda; destekten yoksun kalma tazminatına ilişkin olarak açılan davada, derece mahkemeleri ile Yargıtay tarafından uyuşmazlığa uygulanacak hukuk kurallarının farklı şekillerde değerlendirilmesi suretiyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği değerlendirilmiştir.
Somut olayda başvurucular (“Başvurucular”), bir trafik kazası sonucunda destekten yoksun kalma tazminatı talebiyle dava açmışlardır. Yargılama sürecinde uyuşmazlık, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (“Genel Şartlar”) ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (“KTK”) hükümleri çerçevesinde ele alınmıştır. Ancak yargısal süreç içerisinde, söz konusu normatif çerçeveler arasındaki ilişkinin farklı aşamalarda farklı biçimlerde yorumlandığı görülmüştür.
Nihai olarak Yargıtay, Genel Şartlar hükümleri uyarınca tam kusurlu sürücünün desteğinden yoksun kalan kişilerin tazminat talep edemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Başvurucular ise yargılama sürecinde benimsenen bu yaklaşımın ve ortaya çıkan içtihat farklılığının adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürerek bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
Anayasa Mahkemesi’nin Hukuki Değerlendirmesi
Anayasa Mahkemesi, başvuruyu 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’nın (“Anayasa” veya “AY”) 36. maddesinde güvence altına alınan hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında incelemiştir. AYM, hukuk kurallarını yorumlama ve uygulama görevinin esasen derece mahkemeleri ile Yargıtay’a ait olduğunu belirtilmiştir. Bireysel başvuru incelemesinde, kanunların yorumlanmasında bariz bir takdir hatası veya açık bir keyfilik bulunmadığı sürece bu değerlendirmelere müdahale edilemeyeceği belirtilmiştir.
Bu çerçevede AYM, yargı organlarının değişen mevzuat, ekonomik koşullar ve toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda içtihatlarını geliştirebileceğini ve gerektiğinde değiştirebileceğini kabul etmiştir. Somut olayda da Yargıtay’ın, KTK ile Genel Şartlar arasındaki ilişkiyi yeniden değerlendirerek bir içtihat değişikliğine gittiği tespit edilmiştir.
Mahkeme, söz konusu içtihat değişikliğinin dayandırıldığı normatif zeminin (özellikle sigorta hukuku alanındaki düzenlemeler ve genel şartlar) makul ve yeterli bir gerekçe içerdiğini, bu nedenle değişikliğin başvurucular açısından öngörülemez veya keyfi bir nitelik taşımadığını değerlendirmiştir.
AYM ayrıca, Genel Şartlar’ın uyuşmazlığın çözümünde esas alınmasının yargı mercilerinin takdir yetkisi kapsamında olduğunu ve bu tercihin anayasal güvenceleri ihlal etmediğini belirtmiştir. Bu bağlamda, Yargıtay’ın destekten yoksun kalma tazminatına ilişkin değerlendirmesinin yorum sınırları içerisinde kaldığı ve yargılamanın bütününde hakkaniyetin zedelenmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç
4 Ocak 2026 tarihli ve 33137 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi’nin 15 Nisan 2025 tarihli ve 2021/32645 başvuru numaralı kararıyla; Başvurucular’ın hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle başvurunun kabul edilemez olduğuna oybirliğiyle karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri ile Yargıtay tarafından benimsenen hukuki yaklaşımın bariz bir takdir hatası veya açık bir keyfilik içermediğini; içtihat değişikliğinin ise somut olay bakımından öngörülemez bir sonuç doğurmadığını tespit etmiştir.
İşbu karar ile; yargı mercilerinin farklı hukuki yorumlar geliştirebilme ve içtihatlarını değiştirebilme yetkisinin, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşır biçimde kullanılabileceği; bu tür değişikliklerin ancak açık keyfilik veya öngörülemezlik halinde anayasal denetime konu olabileceği ortaya konulmuştur. Bu yönüyle karar, hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerinin sınırlarını belirginleştiren önemli bir içtihat niteliği taşımaktadır.
Saygılarımızla,
JurisNote
Yorumlar